Þetta myndband sýnir vel hvað barokktónlist er:
Það sem við köllum barokktímann í Evrópu er árabilið frá því um 1600 og fram undir 1750. Á þessum tíma talaði þó enginn um að yfir stæði eitthvað sem kenna mætti við barokk. Orðið sjálft er dregið af portúgalska orðinu barroco sem þýðir grófgerð eða ófullkomin perla. Þetta hugtak er talið að menn hafi notað sem fannst nóg um allt skrautið og flúrið í tónlistinni á barokktímanum. Þetta er með öðrum orðum einhvers konar háð eða grín en það var ekki fyrr en á tuttugustu öld sem menn fóru að nota hugtakið almennt yfir tímabilið.
Alltaf er vandrataður vegur að skilgreina einhver tímabil í mannkynssögunni og setja á þau sérstakan stimpil því auðvitað var barokktíminn ekki eitthvað sem kom skyndilega og hvarf jafnfljótt og það kom. Allt var þetta þróun. Talað er um frumbarokk og síðbarokk og jafnvel miðbarokk þar á milli en þarna eru engin skýr skil heldur. Endurreisnartíminn hafði borið með sér vísindahyggju og meiri áherslu á manninn en minni á guðdóminn. Endurreisnarmenn horfðu til glæstrar fornaldar Grikkja og Rómverja og sóttu í vísinda- og fræðimenn fornaldarinnar, heimspeki, stærðfræði og náttúruvísindi. Skólar fengu nýjan þrótt. Endurreisnin var brú frá miðöldum til nútímans og kannski má kalla barokkið dögun nútímans.
Kringum aldamótin 1600 komu fram á sjónarsviðið tónskáld sem báru með sér nýjan hljóm. Með þeim markast upphaf barokktímans í tónlistinni. Tónlistin fór nú að losna úr þeim viðjum strangra tónsmíðareglna sem hún hafði verið bundin í á endurreisnartímanum. Claudio Monteverdi var einn helsti frumkvöðullinn og í tónlist hans má finna ómstríða hljóma sem ekki liðust í eldri tónlist. Slíkir hljómar voru til dæmis notaðir þar sem túlka átti sorg eða pínu. Dramatíkin jókst í tónlistinni og ýmis blæbrigði og tónfræðileg tæki voru notuð til að undirstrika merkingu texta í sönglögum. Þetta féll eldri tónskáldum ekki vel en samt varð þetta ofan á. Óperurnar urðu til með barokkinu og má rekja upphaf þeirra til þeirrar sóknar til grískrar og rómverskrar fornaldar sem fylgt hafði endurreisninni. Grísku harmleikirnir voru taldir hafa verið sungnir og nú bjuggu menn til tilfinningarík sviðsverk þar sem tónlistin var í forgrunni. Til urðu sönglesin eða resítatívin þar sem söguþráðurinn var rakinn en inn á milli komu aríurnar.
Á barokktímanum þróuðust hljóðfæri mjög og raunar er erfitt að tala um einhver ákveðin hljóðfæri sem upprunaleg barokkhljóðfæri. Nær væri að tala um hljóðfæri sem hefðu getað verið til á barokktímanum því að hljóðfærasmiðir gerðu ýmsar tilraunir og smíðuðu hljóðfærin mjög eftir óskum viðskiptavinanna. Smám saman gátu þó hefðirnar af sér hljóðfæri sem líkjast þeim klassísku hljóðfærum sem við þekkjum. Þetta hélst í hendur við þá þróun að með barokktímanum fóru menn að semja meira af tónlist fyrir ákveðin hljóðfæri. Áður hafði tónlist verið samin til söngs en hljóðfærin látin syngja með, ef svo má segja. Lengi hafði sönghefðin þó áhrif á hljóðfæraleikinn og oft er talað um að hljómurinn í hljóðfærum barokktímans sé sönglegur, að hljóðfærin falli vel að söngröddum. Þetta heillar marga við barokktónlistina. Þetta tímabil tónlistarsögunnar var upphaf þess sem síðar kom og tónlistarform eins og sónötur, konsertar og svítur mótuðust. Til urðu mjög erfið og krefjandi tónverk og virtúósar komu fram á sjónarsviðið meðal hljóðfæraleikara.
Ekki er að öllu leyti gott að sjá samhengi milli tónlistarinnar og annarra listgreina á barokktímanum. Þó er eitt sem er sameiginlegt, skrautið. Skreyttar hendingar, skreyttar nótur undir lok hendinga, kallast á við skrautið í húsagerðarlist og myndlist barokktímans til dæmis. Fatnaður var líka skrautlegur, skrautleg efni, blúndur og pífur, litrík föt, miklar hárkollur og svo framvegis. Menn geta velt fyrir sér hvort þarna var á ferðinni einskær ást á fegurðinni eða gróf sýndarmennska og sjálfsupphafning en ekki verður skorið úr um það hér. Segja má að barokktónlistin hafi náð hæstu hæðum hjá Bach og Händel í síðbarokkinu en áður en þeir voru allir komu fram yngri tónskáld sem trúðu á einfaldari og skýrari framsetningu tónlistarinnar. Þar byrjar klassíski tíminn að skjóta rótum.
Nánar má lesa um barokktónlist í fróðlegri grein Árna Heimis Ingólfssonar tónlistarfræðings á Vísindavef Háskóla Íslands, í greinum um barokk og barokktónlist á Wikipedia og víðar. Þessi orð hér eru byggð á þessum heimildum meðal annars.
